Jef & Herlinde De Vriese
 

'Gods Woord
naar harten en huizen van mensen'

 

Ons beste advies    :   Lees de Bijbel, bid elke dag

Welkom op onze site!

Artikelen

Steun ons werk

 

Pastorale counseling

Omgaan met psychotisch gedrag : een voorbeeld Artikel in pdf


Jef de Vriese

Soms kom je in moeilijke omstandigheden terecht. Contact met een psychiatrisch patiënt is er zo één. Wat zeg je dan als iemand een vreemd verhaal verteld? Wat doe je dan?
Psychose is een belangrijk onderwerp. Dit artikel heeft niet tot doel dit onderwerp te behandelen, maar om even een tipje van de sluier op te lichten van hoe je met 'vreemd gedrag' kan omgaan.

Inleiding
Er komt niet alle dagen iemand de consultatieruimte binnen die beweert Napoleon, Jezus Christus of Alexander de Grote te zijn. Soms gebeurt het wel: mensen die als het ware in een andere wereld leven, geen vat meer hebben op de realiteit en op hun eigen identiteit.
In zo'n situatie wordt u als hulpverlener wel geconfronteerd met uw onmacht. Ondanks alle mooie strategieën in het boekje, valt u in allerlei valkuilen en dagen er onvoorziene omstandigheden en blokkades op. Daar is weinig aan te doen. Mensen zijn niet voorspelbaar, noch in mooie vakjes te plaatsen. Hulpverlening is niet op het juiste knopje van de counselingmachine drukken en automatisch het resultaat zien. Wat u werkelijk in de hand hebt is eerder beperkt. U bent ontzettend afhankelijk van de confident en van de werking van Gods Geest in hem en in u. Het is niet altijd mooi beredeneerd en onder controle. De juiste dingen zeggen en doen op het juiste moment zijn vaak een kwestie van aanvoelen en inspringen op de leiding van Gods Geest. Hulpverlenen is meeleven. Dat leven hebt u niet in de hand, tenzij u God bent...
Het is niet de bedoeling om uitgebreid op psychotisch gedrag in te gaan, maar eerder om een voorbeeld te geven waarin ik een aantal principes gehanteerd heb die ik van belang acht wanneer ik met mensen omga wier verhalen ik niet kan plaatsen. Het is zeker niet de bedoeling om dit voorbeeld te gebruiken om één of andere theorie over psychotisch gedrag naar voor te schuiven. Ik beperk mij tot de beschrijving van dit specifieke geval en vooral van mijn eigen houding in de benadering.
De principes waaraan u moet denken wanneer u met vreemd gedrag te maken hebt zijn cursief gedrukt.

Een voorbeeld

Aanleiding
Ik word gevraagd om een neuropsychologisch onderzoek te doen bij Isabel, een jonge vrouw die ongeveer twee weken daarvoor een ernstig auto-ongeluk heeft gehad. Zij is ernstig gewond aan het hoofd. Foto's maken duidelijk dat zij een barst in de schedel heeft. Zij is opgenomen op de neurologische afdeling van het ziekenhuis.

Het eerste contact
Het eerste contact verloopt wat onzeker en stil. Isabel toont zich opgewonden over mijn bezoek, maar glimlacht gul. Ze zit onrustig heen en weer te wiebelen en weet met haar handen geen blijf. Ik stel mijzelf voor, wil haar een hand geven, maar haar reactie laat zien dat ze niet goed begrijpt wat ik bedoel. Ze zegt niets, maakt opvallend veel en drukke bewegingen, maar gaat niet in op mijn uitgestoken hand. Ik heb geen idee hoe ik het best reageer...

Een vreemd verhaal
Gelukkig word ik 'gered' door een verpleegster die voor de kamergenote van Isabel even binnen komt. Zij merkt dat ik niet op gang kan komen met een gesprek en spoort Isabel aan om te vertellen wat er gebeurd is. Een paar onsamenhangende zinnen komen met brokken en stukken naar boven: "'t Is hier goed hé. Goed gevoetbald. Morgen terug voetballen?". De verpleegster legt mij uit dat Isabel allerlei onsamenhangende verhalen vertelt. Eentje daarvan is dat ze is gaan voetballen met de verpleegsters. Vreemd! Sinds het ongeluk is ze zonder hulp nog niet uit bed geweest. Ze kan nauwelijks één voet voor de ander zetten...
De tussenkomst van de verpleegster heeft haar wat ontspannen gemaakt. Ze toont interesse in de doos met testjes die ik bij me heb. Dat is meteen een goede aanleiding om te vertellen wat ik kom doen: eens kijken of na haar ongeluk alles in orde is...

Lichamelijke oorzaak?
Ik begin met haar naam te vragen. Daarna haar leeftijd. De verpleegster die net buiten ging heeft dit gehoord en komt weer binnen: "Eerlijk zijn hé, je bent twee jaar jonger!". Ze kijkt de verpleegster aan en zegt: "nee". Ik spoor haar aan eens goed na te denken, waarna ze correct haar leeftijd noemt. De volgende vragen krijgen geen antwoord. Ze weet niet waar ze is, waar ze woont, in welke maand we zijn, welke dag het is, wanneer kerstmis valt, enz. Ik zie het niet zitten om hier een onderzoek te komen doen. Trouwens, wat zou het nut zijn wanneer ze toch niet in staat is om zelfs de meest elementaire vragen te beantwoorden? Het is toch al duidelijk dat er een lichamelijk letsel is. De oorzaak van haar vreemd gedrag ligt toch in het ongeluk. Meestal kom ik op die afdeling toch maar om de eindeloze reeks van onderzoeken aan te vullen, tot meerdere eer en glorie van het wetenschappelijk onderzoek...

Contact opbouwen
's Anderendaags heb ik niet zoveel tijd, maar beslis toch om even langs te lopen. Ze herkent me en begint meteen enthousiast te reageren. Ik leg uit dat ik niet veel tijd heb, maar dat ik de dag nadien terug zou komen. Ik probeer interesse te tonen in de alledaagse dingen door te vragen of haar eten lekker smaakte en door in te gaan op de hobbyspullen die de ergotherapeute bij haar had achtergelaten.
De dag nadien zit ze al op mijn komst te wachten. Ze weet dat ik zou komen. (Heeft ze dat zelf onthouden of heeft de verpleegster het verteld?) We beginnen meteen met de testjes: eenvoudige opdrachtjes, rekenen (5+7) en simpele vraagstukjes. Erg ver komt ze niet. Kinderen in het eerste leerjaar kunnen beter. Om haar niet te ontmoedigen met een heleboel vragen die ze toch niet kan beantwoorden stel ik een aantal vragen over het ongeluk. Daarop reageert ze niet, maar valt ze opnieuw in een verward verhaal over voetballen... Ik doe niet alsof ik haar begrijp en ga niet in op de inhoud van haar verhaal. Ik argumenteer niet tegen. Ik zeg haar dat ik niet begrijp wat zij bedoelt. Ik breng haar terug naar de realiteit: "Kan je al een beetje beter lopen?". Morgen zal de verpleegster haar naar mijn kantoor brengen.

Opvallend aandacht vragen en opvallende fouten
Die dag voelt ze zich erg ongemakkelijk. De testjes gaan moeizaam en leveren onvoldoende informatie op om een zinvol verslag te kunnen schrijven. Ze wil liever zo snel mogelijk terug naar haar afdeling en vraagt of ik mee wil. Ik heb de indruk dat ze overdreven veel aandacht van mij vraagt. Ze is erg aanklampend. Ik beslis om niet op haar vraag in te gaan. Ik beloof wel haar terug op te komen zoeken.
Tijdens dat bezoek gebeurt er iets opmerkelijks. Een belangrijk principe bij het afnemen van de testjes is dat ze van gemakkelijk naar moeilijk geordend zijn. Isabel slaagt er in een eerder ingewikkelde taak te volbrengen, terwijl ze iets heel eenvoudig niet kan. Ik neem de eenvoudige opdracht terug en zeg: "Als dat kon, moet deze opdracht ook gaan. Hoe kan het nu dat je die eenvoudige daarnet niet kon?" Isabel trekt zich onmiddellijk terug in zichzelf. Ik vraag naar wat er in haar omgaat. Ik vertel haar dat ik het moeilijk vind om zo met haar om te gaan, niet als een verwijt, maar met de nadruk op het probleem dat ik heb. Ze lacht en gaat gewoon verder alsof er niets gebeurd is.

Doorprikken en vertrouwen winnen
Dit voorval was een keerpunt in het contact met haar. Ik had haar betrapt! ik wist nu dat ze op één of andere manier een spelletje speelde met haar omgeving. Dat werd erg snel duidelijk. Hoe meer ik haar vertrouwen won, hoe meer ze 'normaal' begon te doen tegenover mij. Als er een verpleegster binnen kwam, sloeg ze ogenblikkelijk om in haar reacties en deed ze terug 'gek'. Ik klaagde haar hiervoor niet aan, maar probeerde achter haar nood te komen. Als ik haar op dit moment op dit punt veroordeeld had, zou ze zich vast en zeker ook opnieuw voor mij gaan sluiten.

Nood aan de basis
Haar nood bleef niet verborgen. Het ongeluk was gebeurd tijdens het uitgaan met jongens. Ze herinnerde zich niet meer zo goed hoe ze onder de auto geraakt was. Waarschijnlijk was ze op één of andere manier van het voetpad gevallen. Ze was op pad met enkele jongens die haar regelmatig seksueel gebruikten. Zij gaf daaraan toe. Het was voor haar de enige manier waardoor ze aandacht kreeg. Ze wilde echter nu liever niet terug naar het uitgaansleven. Een alternatief had ze niet, dus probeerde ze door haar gedrag de terugkeer in de realiteit te voorkomen. Alhoewel iedereen dacht dat de oorzaak van haar gedrag een lichamelijk letsel was naar aanleiding van het ongeval, bleek de diepere oorzaak ervan wat anders te zijn. Haar verhaal maakte mij duidelijk dat, alhoewel niemand echt contact met haar gekregen had, ze in feite heel gevoelig was voor haar omgeving.

Integriteit en nabijheid
Ik was blij dat ik eerlijk en integer met haar geweest was en niet, zoals sommige verpleegsters dat deden, meegespeeld had met haar rare verhalen. Als ik dat ook had gedaan, had ik nooit haar vertrouwen kunnen winnen. Dat vertrouwen kreeg ik ook gemakkelijker aan de rand van het ziekbed, in een vriendschappelijke sfeer, dan in mijn kantoor waar ze mij gemakkelijker als afstandelijk en beroepsmatig kon ervaren. Het was mijn verlangen om achter de betekenis die haar verhalen hadden te komen, zodat ik niet voortdurend geïrriteerd werd door de in mijn ogen belachelijke inhoud ervan. Het was duidelijk dat zij ondanks haar raar gedrag het contact met de realiteit niet verloren had. Dat wist ik natuurlijk niet, maar zelfs als ze werkelijk 'gek' geworden was, had mijn realistische benadering haar geen kwaad gedaan.
Pas nu, nu de betrokkenheid voldoende bevorderd was, konden we gaan werken aan het probleem.

Top!

 

 

Samen op de sofa

NIEUW !


Meer info

Recent geplaatst

29/08/14 - Bijbels dagboek week 36
21/08/14 - Bijbels dagboek week 35
11/05/11 - Gedicht 'Lijden'
14/04/11 - Gedicht 'Vergeving'

Het Laatste Woord

Ik argumenteer niet tegen. Ik zeg haar dat ik niet begrijp wat zij bedoelt.

Blijf op de hoogte!

Volg ons op FacebookaVolg ons op TwitteraLinkedIn  

 

Copyright www.devriese.eu. All Rights Reserved

Bijbels Dagboek - Gedichten en Muziek - Vragen - Echtscheiding en Hertrouwen - Geestelijk leven - Gemeente - Gebed - God - Huwelijk - Leiderschap - Lijden -
Opvoeding - Pastoraat - Pastorale Counseling - Postmodernisme - Relaties - Samen op de sofa - Seksualiteit - Vergeving - Vrouw